جبر و اختیار

امام هادی علیه السلام و مسئله جبر و اختیار

موضع امـام هـادي(عليه السلام) درباره مسئله جبر و اختيار چه بوده است؟

jabr-ekhtiar-emamhadi.jpg
يكي از مباحث چالش برانگيز و اختلافي ميان عالمان مسلمان، مسئله جبر و اختيار است كه هنوز هم انديشه هاي بسياري را به خود مشغول داشته است. از سويي اهل حديث به دليل اعتقاد به قضا و قدر الهي و ناتواني از جمع اين اعتقاد با اختيار انسان، به جبرگرايي روي آوردند در حالي كه معتزله به آزادي مطلق انسان در افعال اختياري خويش باور داشتند و نقشي را براي قضا و قدر و اراده الهي در اين گونه افعال در نظر نمي گرفتند.

اراده خداوند و انحراف گناه کاران

با سلام آيا انسان هاي جنايتكار كه از رحمت خدا به دور هستند،خداوند خود سبب مي شود كه آنها چه كارهاي خلاف و گناه گذشته و چه آينده را انجام داده و يا انجام دهند؟ متشكرم.

- خداوند متعال هرگز شيطان يا كسي ديگري را مأمور گمراه نمودن انسانها قرار نداده است. او ماموراني براي هدايت دارد اما براي گمراهي هرگز , هر چند شيطان با محدوديتهايي در اين امر آزاديهايي يافته است. از آيه 21 سوره سباء نيز نه تنها چنين مطلبي استفاده نمي شود بلكه عكس آن نيز قابل استفاده است ؛ چون در اين آيه شريفه تصريح شده كه:« وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ .

علم خدا و اختيار انسان‏

رابطه اختيار انسان با اراده و علم الهى چگونه است؟ اينكه خدا همه‏چيز را از قبل مى‏داند و يا نمى‏توان بر خلاف تقدير كارى كرد مستلزم جبر نيست؟ قضاى الهى چيست؟ اگر قضا به معناى اتمام كار باشد، چگونه با اختيار انسان سازگاراست؟

اين چهار پرسش، از اساسى‏ترين پرسش‏ها درباره اختيار انسان است.
نخست به مسئله «تقدير» خدا و نسبت آن با اختيار انسان مى‏پردازيم.
تقدير داراى دو معنا و دو نوع است:
1. تقدير علمى؛ يعنى، «سنجش و اندازه‏گيرى يا اندازه شناسى» و مقصود اين است كه: او مى‏داند هر چيزى در هر زمان و هر مكان، به چه صورتى تحقق مى‏يابد. به بيان ديگر، او به فراهم شدن مقدمات و اسباب و شرايط پيدايش پديده‏ها و در پى آن، رخ دادن آنها علم دارد.
تقدير علمى خدا، با اختيار انسان منافاتى ندارد؛ چرا كه او مى‏داند مثلًا فلان شخص با اختيار و انتخاب خود، چه افعال و اعمالى را انجام مى‏دهد.

جبر در افرینش و به دنیا امدن

آيا اين عادلانه است که انسان را صاحب اختيار بدانيم و بر اساس اعمال و رفتارش مستوجب عذاب و پاداش حال آنکه او در خصوص پا گذاردن در اين دنياي پرخطر هيچ اختياري نداشته و اصلا در اين مورد از او نظر خواسته نشده و تازه موجود فريبکاري همچون شيطان را هم به جان او بياندازند؟ مثل اينکه شخصي را در دريا بياندازيم و بگوييم اختيار با خود اوست که غرق بشود يا نشود. آيا انسان حق ندارد روز قيامت در اين خصوص خالقش را بازخواست کند؟

آفرينش اجبارى

اراده مطلقه الهي و مسئول بودن در قبال اعمال

اگر همه امور به دست و اراده خداست چرا باز هم ما مسئول كارهاي بدمان خواهيم بود و براي انجام آنها بايد به جهنم برويم؟


علم و خالقیّت مطلق خدا و اختیار انسان
یکی از مسلّمات اعتقادات مسلمین این است که خداوند علیم و قدیر ، عالم و خالق مطلق بوده قبل از ایجاد اشیاء ، به آنها علم داشته و همه ی امور را او آفریده است. و موجودات همانگونه آفریده شده اند که در علم پیشین خدا حضور داشته اند. « ...